۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶ - بر اساس مطالعۀ جدید دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC)، یک میکروپروتئین ناشناخته که در ژنوم میتوکندریایی انسان پنهان شده است، ممکن است به توضیح برخی اشکال دیابت نوع ۲ کمک کند و میتواند مسیر جدیدی را برای رویکرد «پزشکی دقیق» در درمان این بیماری باز کند.
پروفسور پینچاس کوهن، نویسندۀ ارشد این مطالعه، استاد برجستۀ USC و رئیس دانشکده سالمندیUSC لئونارد دیویس، گفت: «چاقی و دیابت نوع ۲ از جمله تهدیدهایی هستند که با سرعت در حال گسترش میباشند، با این حال، زیرساختهای ژنتیکی آنها هنوز بطور کامل درک نشده است. در حالی که بیشتر تحقیقات «ژن-بیماری» بر روی مجموعه بزرگتر DNA موجود در هستۀ سلول تمرکز دارند، اکنون مشخص شده است که ژنوم بسیار کوچکتر موجود در میتوکندریها - یعنی کارخانههای انرژی سلول - خانوادهای از میکروپروتئینها را با اثرات بیولوژیکی گسترده کدگذاری میکند.مطالعۀ ما نمونهای خیرهکننده به این خانواده اضافه نمود.»
یافتههای این مطالعه در مجلۀTheranostics منتشر شده است.
یک سرنخ ژنتیکی در یک جمعیت آسیبپذیر
تیم تحقیق در یک مطالعۀ تعامل گسترده در سطح ژنوم میتوکندریایی با استفاده از دادههای سلامت و ژنتیکی بیش از ۱۵,۰۰۰بزرگسال، یک «چندشکلی تکنوکلئوتیدی- SNP یا به اصطلاح snip» مرتبط با دیابت نوع ۲را شناسایی کردند.
چندشکلی تکنوکلئوتیدی،یک نوع رایج از تنوع ژنتیکی است که نشاندهنده تفاوت در یک نوکلئوتید واحد یا همان «واحد ساختمانی» انفرادی DNA است.SNPها میتوانند در پاسخهای متفاوت افراد به داروهای خاص، عوامل محیطی یا پاتوژنها نقش داشته باشند.
این واریانت ژنتیکی درون ژنِ کد کنندۀ یک میکروپروتئین مشتق از میتوکندری قرار دارد که محققان آن راMENTSH (مخفف MDPکدگذاری شده توسط زیرواحد ND-Two در انسان) نامیدهاند.
نکته قابل توجه این است که این واریانت رایج، بیشترین فراوانی را در جمعیتهای بومی قاره آمریکا و در ۲۰ درصد از افراد مکزیکی و آمریکایی-مکزیکی دارد. این SNP، «کدون شروع» تولیدپروتئینMENTSH را غیرفعال میکند؛ یعنی همان بخشی از ژن که بهطور معمول به سلول سیگنال میدهد تا تولید این میکروپروتئین را آغاز کند. این کشف نشان میدهد که اینSNP ممکن است یک عامل ژنتیکی در بروز بیماریهای متابولیک در جمعیتی باشد که بار سنگینی از دیابت را بر دوش میکشند.
از کشف تا کاندیدای درمانی
محققان با استفاده از آزمایشهای کشت سلولی، اصالت و فعالیت بیولوژیکیMENTSH را تأیید کردند و آن را مستقیماً با استفاده از طیفسنجی جرمی شناسایی نمودند. آنها سپس MENTSH و آنالوگهای (مشتقات) مهندسیشده و قویتر آن را در مدلهای موش مبتلا به دیابت و چاقی آزمایش کردند.
در این مطالعات پیشبالینی، تجویز MENTSH باعث بهبود سیگنالدهی انسولین شد، در حالی که آنالوگهای MENTSH بهطور مؤثری از افزایش وزن در موشهایی که با رژیم غذایی پرچرب تغذیه میشدند، جلوگیری کردند. تحلیلها به یک مکانیسم «بافت-اختصاصی» اشاره داشتند:MENTSH سیگنالدهی مربوط به آنزیمی به نام AKT را در عضله فعال میکند، اما همزمان سیگنالدهی AKT را در بافت چربی کاهش میدهد؛ الگویی که با بهبود سلامت متابولیک همخوانی دارد.
دکتر کلوین ین، نویسنده اول مطالعه و دانشیار پژوهشی دانشکده سالمندی USC، گفت: «آنچه هیجانانگیز است این است که به نظر میرسد این مولکول در عضله نسبت به چربی، رفتار متفاوتی دارد؛ و این دقیقاً همان نوع اثر هدفمندی است که شما در یک درمان متابولیک به دنبال آن هستید. »
به سوی پزشکی دقیق
در مجموع، این مطالعه یک علت بیولوژیکی جدید برای اختلال عملکرد متابولیک را شناسایی کرده و پیشنهاد میکند که درمانهای مبتنی برMENTSH میتوانند روزی رویکردی از نوع پزشکی دقیق را برای دیابت نوع ۲، بهویژه برای افرادی که حامل این SNP هستند، ارائه دهند. حضور این واریانت ژنتیکی بهراحتی قابل غربالگری است و میتواند به عنوان آزمونی برای خطر ابتلا به دیابت عمل کند.
نویسندگان تأکید کردند که این یافتهها «پیشبالینی» هستند. پیش از آنکه بتوانMENTSH یا آنالوگهای آن را در انسان مورد ارزیابی قرار داد، تحقیقات بیشتری از جمله مطالعات تکمیلی ایمنی و اثربخشی مورد نیاز است.
پروفسور جروم روتر، یکی از نویسندگان مطالعه و استاد موسسه لوندکویست برای نوآوریهای زیستپزشکی، گفت: «ما برای اولین بار یک میکروپروتئین میتوکندریایی را به خطر دیابت در یک جمعیت خاص شناسایی کردیم، که این امر در را برای درمانهای شخصیسازی شده برای افرادی که بیشترین نیاز را به آنها دارند، باز میکند.»
پروفسور کوهن افزود:« MENTSH میتواند نشاندهندۀ یک هدف درمانی هیجانانگیز و جدید برای دیابت و چاقی باشد، یک پپتید کاهش وزن که از بافت عضلانی محافظت میکند. این کشف نه تنها یک درمان بالقوۀ جدید برای دیابت و چاقی ارائه میدهد، بلکه علت جدیدی از دیابت را در هیسپانیکها (آمریکاییهای با ریشه اسپانیایی) که میدانیم به طور نامتناسبی نسبت به سایر جمعیت ها به چاقی و دیابت مبتلا هستند، آشکار میکند.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-07-newly-microprotein-linked-diabetes-precision.html